NA BRZEGU RZEKI TYGRYS

  1. Usytuowane na zachodnim brzegu rzeki Tygrys, nie opodal Ktezyfonu, miasto to otrzymało plan idealnego koła, o średnicy około 2,5 km. Pośrodku stanęły zabu­dowania pałacowe kalifa, z meczetem. Oddzielał je od terenu za­budowy miejskiej kolisty pierścień murów obronnych. Na ze­wnętrzny pas umocnień składały się dwa równoległe do siebie, również koliste pierścienie murów, z czterema warownymi bra­mami i 112 basztami (po 28 na każdym odcinku między brama­mi). Przedmieście „okrągłego Bagdadu”, położone od strony po­łudniowej, także otaczał mur obronny. W X i XI w. druga, roz- leglejsza i już nie tak regularna część miasta (czy raczej osobne miasto) wyrosła po wschodniej stronie rzeki. I tej strzegły mury obronne . Niestety, w 1258 r. armia chana Hulagu do­tarła do Bagdadu, dokonując straszliwych zniszczeń i rzezi. 

NIEOBCE ARABOM

  1. Nieobcy był też Arabom, znany od czasów starożytnych, sposób formowania wejścia do warowni poprzez korytarz załamujący się przynaj­mniej jeden raz (często zaś dwa razy) pod kątem prostym lub nawet ostrym, dzięki czemu atakujący wbiegali w ślepe tunele, narażeni na stały ostrzał przez obrońców. Ufortyfikowane miasta czy pozamiejskie warownie sytuowano, jak na ogół wszędzie, w terenie z natury obronnym, a więc na przykład w rozwidleniu rzek czy na wzgórzach. Za dwu wielkich dynastii po Mahomecie, Omajjadów i Abba­sydów, centrum polityczne świata muzułmańskiego stanowiły te­reny Międzyrzecza i Syrii.  Założona po połowie VIII w. nowa sto­lica imeprium — Bagdad — przez około półtora wieku była jed­nym z najwspanialszych miast świata, olśniewającym pięknymi budowlami i sławnym jako centrum religijne oraz kulturalne islamu. Jego ufortyfikowanie podjął założyciel, drugi w kolejno­ści władca spośród Abbasydów, al-Mansura. Budowę i ufortyfi­kowanie miasta powierzono astronomowi imieniem Maszallaha i inżynierowi al-Naunachta. 

MACHIKUŁY

Ważnym elementem w średniowiecznej architekturze obron­nej — niewątpliwie wprowadzonym przez Arabów były machikuły. O machikułach, będących odpowiednikiem — tyle, że znacznie doskonalszym, bo murowanym — drewnianych hurdy- cji, była wielokrotnie w tym rozdziale mowa. Czas więc dodać, że był to wynalazek właśnie Arabów, wprowadzony już w VIII w., a więc znacznie wcześniej niż w Europie, a następnie rozpow­szechniony w architekturze europejskiej (należy tu przypomnieć, że już w VIII w. te dwie wielkie, antagonistyczne formacje ideo- wo-społeczno-polityczne — chrześcijańska Europa i muzułmański Wschód — zetknęły się ze sobą i rozpoczęły krwawe boje na Pół­wyspie Iberyjskim i w dzisiejszej południowej Francji, na obsza­rach cesarstwa bizantyjskiego zaś już w VII w.).